10 Bài học quan trọng từ người sáng lập Nike - Mr. Phil Knight

 

 

“Shoe Dog: A Memoir by the Creator of Nike” – Phil Knight

    Hãy hình dung hành trình bắt đầu của một chàng trai 24 tuổi, vừa hoàn thành nghĩa vụ quân sự trong thời gian ở Thủy quân lục chiến của Mỹ trở về quê hương ở cùng bố mẹ thời gian này. Hàng ngày, anh xỏ giày vào chạy 12 dặm và nghĩ về điều gì thôi thúc anh muốn làm trong cuộc đời.

Với tôi đây là cuốn sách mà tôi đã tìm thấy nhiều sự cuốn hút, ấn tượng về cả trong công việc lẫn cuộc sống của chính bản thân.

Dưới đây là  10 Bài học quan trọng từ người sáng lập Nike

 

# 1: “Hãy để mọi người gọi ý tưởng của bạn là điên rồ… chỉ cần tiếp tục. Đừng dừng lại.”– Phil Knight

 

      Vào năm 1962, tại một thị trấn nhỏ ở Oregon, Phil Knight có một trực giác mãnh liệt và cảm giác thôi thúc phải theo đuổi điều mà hầu hết mọi người lúc bấy giờ cho là “ý tưởng điên rồ”. Vừa tốt nghiệp đại học, nơi anh từng là vận động viên chạy điền kinh tại Oregon, và mới hoàn thành chương trình kinh doanh tại Stanford, anh trở về sống với bố mẹ. Khi ngồi trong phòng ngủ thời thơ ấu, nhìn chằm chằm vào những chiếc cúp và ruy băng xanh dành cho môn chạy, anh tự hỏi liệu đây có phải là tất cả không. Đây có phải là cuộc sống của mình không? Giờ mình sẽ tìm một công việc mình ghét, hay sẽ làm việc với bố trong công ty của ông ấy? Một cảm giác mà tôi hiểu rất rõ

     Trong bài nghiên cứu cuối cùng về khởi nghiệp, Phil viết về chủ đề yêu thích nhất của mình: giày chạy bộ. Anh lập luận rằng cũng giống như cách máy ảnh Nhật Bản đã xâm nhập sâu vào thị trường máy ảnh vốn từng bị chi phối bởi người Đức, người Nhật có thể làm điều tương tự trên thị trường giày Mỹ. Hầu hết mọi người đều ngủ gật trong bài thuyết trình của anh, nhưng giáo sư của anh lại tôn trọng niềm đam mê của anh đối với chủ đề này và cho anh điểm A cho bài cuối khóa.

     Trong bài nghiên cứu cuối cùng về khởi nghiệp, Phil viết về chủ đề yêu thích nhất của mình: giày chạy bộ. Anh lập luận rằng cũng giống như cách máy ảnh Nhật Bản đã xâm nhập sâu vào thị trường máy ảnh vốn từng bị chi phối bởi người Đức, người Nhật có thể làm điều tương tự trên thị trường giày Mỹ. Hầu hết mọi người đều ngủ gật trong bài thuyết trình của anh, nhưng giáo sư của anh lại tôn trọng niềm đam mê của anh đối với chủ đề này và cho anh điểm A cho bài cuối khóa.

     Điều mà chưa ai từng nghe và cực kỳ nguy hiểm vào thời điểm đó là Phil không thể rũ bỏ ý muốn đi du lịch vòng quanh thế giới một mình. Anh muốn tìm kiếm công ty sản xuất giày chạy bộ tốt nhất ở Nhật Bản và thuyết phục họ về “ý tưởng điên rồ” của mình. Không xuất thân từ một gia đình giàu có, đó sẽ là một canh bạc lớn, nhưng anh lo lắng đề xuất ý tưởng này với bố mình. Anh chọn lúc bố có vẻ đang vui nhất và tha thiết xin ông tài trợ cho chuyến đi. Anh rất hiểu rằng lúc bấy giờ, 26 trong số 27 công ty khởi nghiệp đều thất bại, và bố anh – một nhà báo kinh doanh của Oregon Journal – cũng biết điều đó. Nhưng bất ngờ thay, bố anh đã đồng ý tài trợ. Sau này, Phil mới biết rằng du lịch vòng quanh thế giới là ước mơ mà bố anh luôn ao ước có thể thực hiện ở tuổi của anh.

     Vì vậy, với căng thẳng giữa Mỹ và Nhật Bản vẫn còn cao sau Thế chiến II, “Buck” – biệt danh bố anh gọi anh – bắt đầu cuộc phiêu lưu đến Nhật. Không hề biết mình sẽ làm gì hay làm thế nào để đạt được mục tiêu, nhưng bà của anh luôn nhắc nhở rằng anh sẽ không bao giờ trở lại và người Nhật chắc chắn sẽ móc mắt anh! Phil đã lên kế hoạch cho một vài điểm dừng trên đường đi, trang bị cho mình kiến thức từ các cuốn sách lịch sử đa dạng của những triết gia và lãnh đạo có ảnh hưởng. Không chỉ đến Nhật Bản thành công, anh còn thuyết phục được các giám đốc điều hành của Tiger. Họ đồng ý để anh đặt hàng mẫu và trở thành nhà phân phối độc quyền giày Tiger tại Mỹ.

     Một chủ đề phổ biến mà tôi học được từ Phil là anh không phải lúc nào cũng có một kế hoạch cụ thể, và thường anh thích bắt đầu rồi điều chỉnh theo hoàn cảnh hơn là dành quá nhiều thời gian cho việc lập kế hoạch – điều mà một số doanh nhân vẫn làm cho đến hôm nay. “Ông đại diện cho công ty nào ở Mỹ, ông Knight?” – một giám đốc điều hành của Tiger hỏi trước khi thỏa thuận được ký kết. Gần như bịa đặt và “làm giả để thành công”, suy nghĩ đầu tiên hiện lên trong đầu anh là những ruy băng xanh nằm trên giường thời thơ ấu của mình ở nhà. “Blue Ribbon, thưa ngài, tôi làm việc cho công ty Blue Ribbon ở Mỹ.” Tất cả các giám đốc điều hành đều gật đầu đồng tình. Họ bắt tay nhau và anh có được thỏa thuận đầu tiên. Vẫn không biết mình đang làm gì hoặc sẽ đi đâu với dự án này, nhưng anh không quan tâm, vì cảm giác đúng đắn và anh đang nói về một chủ đề và niềm đam mê mà anh yêu thích.

     Trên những chuyến tàu dài trở về nhà, anh đọc sách và rất thích “The Catcher in the Rye”, nhưng lại để ý đến một câu trích dẫn trong cuốn “Naked Lunch” mà anh không hiểu vào thời điểm đó:

“The junk merchant does not sell his product to the consumer. He sells his consumer to the product.” – Naked Lunch

“Người bán hàng không bán sản phẩm của mình cho người tiêu dùng. Anh ta bán người tiêu dùng cho sản phẩm.”

 

# 2: “Những kẻ hèn nhát thì không bao giờ bắt đầu, và những kẻ yếu đuối đã bỏ cuộc giữa đường – chúng ta là những người còn lại.”– Bill Bowerman

 Một câu nói được Bill Bowerman, đối tác kinh doanh đầu tiên của Phil và huấn luyện viên điền kinh xuất sắc trong thời gian Phil chạy ở Đại học Oregon, truyền đạt. Thông thường, ông thường nhấn mạnh câu nói này trong bài phát biểu động viên trước sự kiện trong phòng thay đồ của các vận động viên. Bowerman nhắc nhở các vận động viên rằng họ là hậu duệ của những người còn lại trên con đường Oregon nổi tiếng. Hầu hết mọi người thường lườm lườm, nhưng Phil nhớ rằng anh đã nhìn vào mắt huấn luyện viên và gật đầu đồng ý. Câu nói này đã có ảnh hưởng lâu dài đến cuộc đời của Phil, kéo dài xa sau những năm đại học của anh, và xuyên suốt những khó khăn mà anh gặp phải trong quá trình xây dựng Nike, Inc. thành thương hiệu như ngày nay. Ban đầu, Phil ghét Bowerman vì phong cách huấn luyện quân đội nghiêm khắc của ông – cố gắng phá vỡ anh – nhưng sau đó Phil đã trở lại tìm lời khuyên từ Bowerman về cuộc sống. Nhưng cụ thể hơn, Bill là người duy nhất mà anh biết có niềm đam mê với giày chạy bộ và cải thiện hiệu suất của chúng cho các vận động viên nhiều như chính anh. Bill sẽ tiếp tục huấn luyện đội Olympic của Mỹ và phát triển những vận động viên huyền thoại như Steve Prefontaine, một vận động viên mà Phil coi là không chỉ là một người tiên phong trong thế giới chạy bộ mà còn, theo ý kiến của anh, là một phần quan trọng trong sự thành công của Nike.
Cả hai đều là cựu binh, Bowerman sẽ là người đầu tiên đặt cược vào Phil với tư cách là đối tác đầu tiên của anh. Bowerman đã hỗ trợ dự án ban đầu của Phil như một đối tác thầm lặng trong công ty của anh. Luôn tránh xa các vấn đề kinh doanh và hoạt động, Bowerman chỉ tư vấn cho Phil khi cần hoặc khi được yêu cầu. Dù vậy, Bowerman là một người mê giày thực sự. Ông đã đóng vai trò lớn trong sự thành công của Nike khi phát minh ra các nguyên mẫu ban đầu và thử nghiệm phát triển giày. Bowerman mê mải cải thiện giày chạy bộ cho các vận động viên của mình, và đã thử nghiệm để tạo ra các mẫu đột phá như Cortez. Từ việc thử nghiệm trộn cao su với các vật liệu khác trong máy làm bánh waffle của vợ ông, và cuối cùng đặt chúng vào giày, Bowerman là một kỹ sư giày thực thụ. Ông luôn có những phát minh mới mà ông liên tục làm việc. Từ việc tạo ra vật liệu cho một trong những đường chạy bằng đất sét nhân tạo đầu tiên cho các vận động viên, đến thiết kế một loại đồ uống chứa muối điện giải để cải thiện độ bão hòa cho các vận động viên của mình. Bowerman, theo lời Phil nhớ lại, là một trong những người đầu tiên thực sự khiến anh nghĩ về những gì người ta đặt lên chân. Bowerman sẽ nghỉ hưu khỏi huấn luyện Olympic sau cái chết thương tâm của Steve Prefontaine trong một vụ tai nạn ô tô.

 

   

          

“Somebody may beat me-but they are going to have to bleed to do it.”- Steve Prefontaine

  “Có thể ai đó sẽ đánh bại tôi, nhưng họ sẽ phải đổ máu để làm điều đó.”

 

# 3: “Bạn không thể đi trên con đường cho đến khi bạn chính là con đường.”– Đức Phật

     Giống như lý thuyết về sự chú ý có chọn lọc, Phil bắt đầu nhận thấy phong cách và xu hướng giày dép trên con người trong hành trình trở lại Nhật Bản của mình nhiều hơn bất cứ điều gì khác. Anh đã trở nên ám ảnh. Tôi tin rằng Phil đã nhận ra, như nhiều người sẽ nói với bạn ngày nay, điều quan trọng nhất không phải là mục tiêu. Không phải là từ điểm A đến điểm B, hay đơn giản là đánh dấu một mục tiêu trên danh sách việc cần làm của bạn. Điều quan trọng nhất là hành trình. Và việc bị cuốn vào nó. Sẽ mất một thời gian để tìm ra mục đích thực sự của bạn, nhưng khi bạn đã tìm thấy, bạn sẽ không còn nghi ngờ gì nữa. Năng lượng hay đạo đức làm việc sẽ là những vấn đề cuối cùng bạn phải lo lắng. Khi bạn hiểu mục đích này, bạn sẽ so sánh mọi thứ bình thường trong đời thực với niềm đam mê của bạn trong tâm trí. Nó sẽ trở nên khó khăn để tắt đi. Bạn sẽ liên kết nó trở lại với những gì bạn đang làm, và cách nó liên quan đến tầm nhìn của bạn dưới một hình thức nào đó. Chỉ với thời gian và kinh nghiệm, anh mới nhận ra và nghĩ lại những câu nói và bài học này, cuối cùng nhận ra ý nghĩa thực sự của chúng. Anh không còn tập trung vào việc di chuyển theo một con đường tuyến tính mà cuộc sống của anh trở thành con đường. Anh không quan tâm đến mục tiêu cuối cùng sẽ là gì, cũng như không biết. Anh chỉ tập trung vào việc tận dụng tối đa ngày hiện tại và duy trì trong đó. Trở thành con đường. Thật là một điều trái ngược với các mục tiêu cụ thể S.M.A.R.T mà chúng ta học ở trường nhỉ? Phil ghét việc gọi điện lạnh, chào hàng bán hàng cho những người lạ, và sợ cuộc sống với chỉ tiêu của một người bán hàng điển hình. Nhưng khi đó là một sản phẩm mà anh thật sự quan tâm và đam mê, cảm giác hoàn toàn khác biệt. Hoàn toàn tự nhiên và dễ dàng. Không một khoảnh khắc nào cảm thấy như việc “chào hàng” với bất kỳ ai nữa.   

 

# 4: “Người đàn ông di chuyển được cả ngọn núi bắt đầu bằng việc nhặt từng hòn đá nhỏ.”– Khổng Tử

     Đọc câu nói này và các bài học của Khổng Tử trên đỉnh núi ở Hong Kong, nhìn về phía Trung Quốc, câu nói của Khổng Tử đã khiến anh cảm thấy ấn tượng khi cố gắng tìm ra mục đích thực sự trong cuộc đời mình. Mặc dù câu nói gần như đã làm anh nản lòng về thời gian và năng lượng mà những nỗ lực của anh có thể mất đi, nhưng nó nhắc nhở anh rằng điều quan trọng nhất mà anh hoặc bất kỳ doanh nhân nào cũng cần kiên nhẫn thể hiện là – sự kiên trì. Sự kiên trì không ngừng nghỉ. Anh thấy mình bị ám ảnh bởi các bài đọc và bài học của những nhà lãnh đạo vĩ đại như Alexander Đại đế và Tướng George Patton. Anh ghét chiến tranh, nhưng yêu thích tinh thần chiến binh. Anh ghét thanh gươm, nhưng yêu thích cách của samurai. Quan trọng hơn, tôi cảm thấy Phil nhận ra rằng thường thì bạn sẽ không biết mình sẽ hoàn thành công việc như thế nào, nhưng quan trọng hơn là đơn giản bắt đầu. Bạn sẽ tìm ra cách thực hiện mọi thứ trên đường đi. Không ai có thể học mà không mắc sai lầm trước đó. Thất bại rồi tiếp tục. Học hỏi. Lặp lại (Fail forward. Learn. Repeat).Các bài học của Steve Jobs, tôi thường nghiên cứu, có những điểm tương đồng nổi bật khi tôi tiếp tục học hỏi từ Phil trên con đường của mình. Quan trọng hơn, điều này đưa tôi đến câu nói yêu thích của Bruce Lee.

“Balance your thoughts with action. If you spend too much time thinking about a thing, you’ll never get it done.” – Bruce Lee

“Cân bằng suy nghĩ của bạn với hành động. Nếu bạn dành quá nhiều thời gian để suy nghĩ về một điều gì đó, bạn sẽ không bao giờ hoàn thành nó.”

   

# 5: “Đừng nói cho mọi người cách làm điều gì, hãy nói cho họ biết cần phải làm gì và để họ khiến bạn ngạc nhiên với kết quả của họ.”– Tướng George S. Patton  

     Mặc dù làm việc với một thế hệ mà một số giáo sư tiếp thị có thể gọi là thế hệ bùng nổ dân số, câu nói này phản ánh bản chất cốt lõi của các nguyên tắc lãnh đạo của Phil khi đối mặt với những nhân viên đầu tiên của công ty mình. Đặc biệt là khi phân công trách nhiệm. Đây sẽ là những năng lực cốt lõi của anh trong nhiều thập kỷ tới khi làm việc với đội ngũ nội bộ của mình. Phong cách lãnh đạo của anh là một dạng quản lý vĩ mô hoàn toàn, không có thuật ngữ nào tốt hơn. Rất tiên tiến so với thời đại vào cuối những năm 1960 và 70. Đối với anh, điều rất đơn giản—đối xử với nhân viên của mình chính xác như cách anh muốn được đối xử. Củ cà rốt chứ không phải cây gậy. Thay vì thúc ép, tiêu cực hoặc theo sát họ, anh thấy rằng việc trao niềm tin và sự tự tin hoàn toàn cho họ đã làm tăng đáng kể năng suất cũng như sự sáng tạo của họ. Họ sẽ được thưởng bằng các vai trò mới và các sáng kiến sâu hơn. Họ cảm thấy mình thực sự là một phần của quá trình, và không có ý tưởng nào là ý tưởng ngớ ngẩn.

     Cuối cùng, anh sẽ tổ chức một cuộc retreat hàng năm. Ở đó, bất kỳ ai cũng có thể nói bất cứ điều gì mà không phải lo lắng về việc bị đánh giá. Mặc dù không phải là người uống rượu nhiều, anh khuyến khích mọi người uống nhiều trong những cuộc retreat này. Điều đó được khuyến khích. Buông lỏng phòng bị của họ. Đùa giỡn và trêu chọc nhau một cách công khai và thân thiện, và không ai được cảm thấy cá nhân. Quan trọng hơn, anh cũng yêu cầu họ không coi anh là ông chủ của họ, và khuyến khích họ trêu chọc anh nữa. Những trận cười cùng nhau là tất cả, và trong những khoảnh khắc đó, anh cảm thấy những ý tưởng tốt nhất xuất hiện cho Nike.

     Năm này qua năm khác, mọi người sẽ trở lại trụ sở chính với hàng tá ý tưởng mới để thực hiện cho năm tiếp theo và thử nghiệm theo cách của riêng họ. Đây, bạn của tôi, là lãnh đạo. Mọi người xung quanh anh đều đã bị sa thải từ các công việc trước đó, bị loại khỏi một đội thể thao, bị nói là điên rồ – hoặc không đủ giỏi. Hoặc thậm chí không đủ đẹp trai cho công ty trước đó của họ. Anh có khả năng đặc biệt trong việc liên hệ với những kẻ nổi loạn này và tuyển dụng chính xác những người như vậy. Theo ý kiến của tôi, nhân viên nổi bật và quý giá nhất của anh đến từ một người đàn ông mà khi còn ở trường đại học, là một vận động viên chạy bộ đầy triển vọng, và trong khi xây dựng một chiếc xe diễu hành cho một cuộc mít tinh, đã gặp phải một tai nạn kỳ lạ khi chiếc xe bị trượt khỏi tay một đồng nghiệp và rơi lên người anh, làm gãy xương sống của anh, khiến anh bị tê liệt. Hiếm khi Bowerman tham gia vào công việc kinh doanh hoặc giới thiệu nhân viên, nhưng một ngày nọ, Phil nhận được cuộc gọi từ Huấn luyện viên thiên tài yêu cầu anh thuê Woodell. Và thời gian đã chứng minh Woodell là một trong những nhân viên đáng tin cậy, trung thành và thiết yếu nhất của Nike. Phil đã trở nên rất thân thiết với anh ấy.

     

# 6: Athena Nike, Nữ thần Chiến thắng của Hy Lạp.

 

Nike fixes or removes her sandal

 

     Như bất kỳ ai cuối cùng cũng gặt hái được thành quả từ công sức và thành công; Phil đã bắt đầu thăm các trường trung học và huấn luyện viên điền kinh tại quê nhà và bắt đầu phát triển. Anh bán được nhiều giày Tiger hơn so với những gì các giám đốc ở Nhật Bản từng mong đợi. Với sự chú ý từ thành công này, những kẻ săn mồi đã xuất hiện. Những kẻ cơ hội cố gắng lấy đi công sức của anh nhưng chỉ sau khi tất cả thành quả lao động của anh bắt đầu chín muồi. Khi anh và Bowerman thể hiện sự nhiệt tình trong việc cải tiến giày Tiger và công khai chia sẻ phản hồi liên tục với các đại diện của Tiger tại trụ sở chính ở Nhật Bản. Những đại diện này đã âm thầm lập kế hoạch để loại bỏ anh và chiếm lĩnh thị trường. Chi tiết hơn sẽ được đề cập trong phần #7, nhưng điều quan trọng hơn là “Nike”, hay chiến thắng. Không chỉ chơi để thắng, mà chơi để không bao giờ thua.

# 7: “Người ta sẽ nhớ bạn vì những quy tắc mà bạn phá vỡ.”– Douglas MacArthur

      Từ vụ kiện với Tiger về sự độc lập đã được đề cập ở trên, cho đến nhiều xung đột pháp lý khác phát sinh, Phil luôn cố gắng hết sức để thể hiện sự chính trực. Sự trung thực là chìa khóa. Mặc dù đôi khi điều này dẫn đến nhiều xung đột và bị phản bội. Phil cảm thấy rằng cuối cùng sự trung thực sẽ dẫn lối. Khi phải quyết định những điều có thể không phải là lựa chọn trung thực nhất, anh thường nghĩ lại câu nói của MacArthur. Trong tất cả những người lính vĩ đại trong lịch sử, Phil thấy MacArthur là người hấp dẫn nhất. Và nếu có lúc anh biết mình không phải là kẻ bắt nạt đang bị đối xử bất công hoặc không công bằng, anh sẽ nghĩ về câu nói đó và tự thúc ép mình hành động để tự vệ. Ngay cả khi làm những việc vào thời điểm đó có thể bị coi là bất hợp pháp, sự trung thực của anh cuối cùng đã giúp anh được các thẩm phán hoặc ngân hàng ủng hộ. Anh sẽ nói ra ngay cả khi các luật sư của anh khuyên không nên. Trong những khoảnh khắc quan trọng như khi một phó tổng thống tham nhũng của Tiger ghé thăm văn phòng của anh, biết rằng ông ta đến để cố gắng phá hủy anh, anh không còn sự lựa chọn nào khác ngoài việc lấy một tài liệu quan trọng từ cặp tài liệu của phó tổng thống khi ông ta đang sử dụng phòng vệ sinh. Mặc dù sai trái, vụ trộm này sau đó đã đóng vai trò quan trọng trong việc chứng minh sự vô tội của anh, và chứng minh thêm rằng Tiger thực sự đã âm thầm âm mưu phá hủy anh và chiếm đoạt lãnh thổ của anh. Một ngày sau, khi các đại diện đến thăm, với sự giúp đỡ của Woodell, anh đã đưa tài liệu trở lại vào cặp tài liệu của đại diện Nhật Bản mà không để họ biết. Dù đó là: những cuộc chiến chống lại chính phủ Hoa Kỳ, đối thủ liên kết với chính trị gia để tạo ra các loại thuế xuất nhập khẩu mới, hay các ngân hàng đối xử bất công với anh và sử dụng FBI để đe dọa anh, Phil luôn sẵn sàng chiến đấu khi anh biết đó là cuộc chiến chính nghĩa. Và anh đã phá vỡ các rào cản và mở ra con đường mới cho các doanh nhân trong tương lai trong quá trình này.

 

# 8: Chơi với dòng tiền. 

     Nếu có một vấn đề mà Phil luôn phải đối mặt trong những thập kỷ đầu của Nike, đó là việc thiếu hụt tài chính và không bao giờ có đủ tiền. Đến mức tôi cảm thấy ngạc nhiên khi ngay cả khi Nike cuối cùng cũng đứng vững và có thành tích bán hàng kỷ lục gấp đôi mỗi năm, Phil vẫn chỉ vừa đủ hòa vốn. Anh cứ trôi nổi trên không và không rút một xu cá nhân nào từ những gì anh gọi là đứa con thứ ba của mình, Nike, trong nhiều năm. Anh luôn phải chịu nợ trong suốt hơn hai mươi năm với Nike. Và bất cứ khi nào tình hình có cải thiện, anh đều đưa tiền kiếm được ngay trở lại vào sự phát triển của Nike và tiếp tục chấp nhận rủi ro. Tăng trưởng hoặc chết, anh luôn nghĩ như vậy. Mặc dù giá trị tài sản và tài sản của anh liên tục cải thiện, nhưng anh hiếm khi có dòng tiền khả dụng. Các nhà đầu tư và ngân hàng không thích điều này. Điều này cũng đi ngược lại với nguyên tắc dự trữ quỹ khẩn cấp phòng trường hợp cần tiền gấp. Nhưng anh không quan tâm. Tăng trưởng hoặc chết. Trong những lúc như vậy, họ biết rằng họ sẽ tìm ra cách để sống sót bất kể thế nào. Vào một thời điểm trong quá trình khởi đầu, mặc dù anh ghét con số, Phil đã có một thời gian ngắn làm kế toán tại Oregon State khi Blue Ribbon đang phát triển. Anh cũng gặp vợ mình, khi đó là sinh viên trong một lớp học của anh. Mặc dù anh ghét con số và không bao giờ có kế hoạch trở thành kế toán theo sự nghiệp, nhưng nhìn lại, bước đi này đã chứng minh là vô giá đối với anh và giúp anh hiểu rõ hơn về đứa con thứ ba đang phát triển nhanh chóng của mình. Vì phong cách hòa vốn của anh với Nike, và vẫn duy trì ít hoặc không có tiền mặt, với các khoản nợ ngày càng tăng, không ngân hàng nào sẵn sàng cấp vốn cho anh. Rủi ro quá cao, và trong suy nghĩ của anh, anh không bao giờ muốn lên sàn chứng khoán. Đó đơn giản là không phải là một lựa chọn.

     Anh nhớ lại một lần khi sếp cũ của anh trong công việc kế toán đầu tiên (người sau này trở thành trưởng bộ phận số liệu của anh) đã sắp xếp cho anh 12 ngân hàng khi ngân hàng chính của anh sau nhiều năm hợp tác đã phản bội anh và bỏ rơi anh. Anh cần vài ngân hàng cấp thêm vốn khi một khoản thanh toán bị trễ để anh có thể “ngớ ngẩn” tiếp tục tăng hạn mức tín dụng của Nike. Sáu ngân hàng đầu tiên đã cúp máy, nhưng ngân hàng thứ bảy, một Phó Chủ tịch cấp cao, một vận động viên chạy đam mê, đã cấp cho anh những gì anh cần mà không hỏi thêm câu hỏi nào. Sự kiên trì đã được đền đáp. Ngân hàng đã phản bội anh không chỉ cắt đứt quan hệ sau nhiều năm thanh toán đúng hạn mà còn đe dọa sẽ để FBI bắt đầu điều tra anh. Trong những lúc gần như thất bại, hai người đứng đầu một quỹ tương hỗ Nhật Bản, thực sự nằm trên các tầng hiện tại của anh, đã đề nghị giúp đỡ. Họ tin tưởng vào tầm nhìn của Phil và ấn tượng với sự phát triển của Nike. Sau khi xem xét toàn bộ sự phát triển của Nike và các số liệu hiện tại, và nghe về cách đối xử của ngân hàng cũ với anh, họ đã không chỉ cấp vốn cần thiết cho anh mà còn đề nghị thanh toán số nợ hiện tại mà anh đang có với ngân hàng đối địch. “Mọi người chú ý quá nhiều vào con số,” anh nói với Phó Chủ tịch của ngân hàng cứu sống. Phil tất nhiên rất vui mừng, và ngân hàng mới đã được thanh toán đầy đủ trong nhiều năm sau đó. Nhưng quan trọng hơn, họ đã có sự trung thành của Nike suốt đời.

     Trong những năm đầu, Phil đã phải bỏ ra rất nhiều thời gian liên tục xin tài trợ và làm bất cứ điều gì trong khả năng để giữ cho tầm nhìn của mình tồn tại. Anh nhớ rõ nhất rằng séc khó khăn nhất mà anh phải nhận là từ cha mẹ của Woodell, nhân viên bị liệt của anh. Họ nhất quyết cắt cho anh một séc trị giá 8.000 đô la để anh tránh khỏi tình trạng phá sản và sự suy tàn của Blue Ribbon. Anh biết rằng đó là phần lớn số tiết kiệm cả đời của cha mẹ. Phil không bao giờ quên cha mẹ của Woodell hoặc bất kỳ ai đã giúp đỡ anh trong thời gian Blue Ribbon không có gì. Khi Phil cuối cùng đồng ý với việc niêm yết công khai gần 20 năm sau, anh đã trực tiếp đến thông báo với cha mẹ của Woodell rằng số tiền 8.000 đô la mà họ ban đầu đóng góp đã được hoàn trả đầy đủ và hiện nay trị giá 1,2 triệu đô la.

     Khoảnh khắc quan trọng cuối cùng đã giúp Phil vượt qua nỗi sợ hãi của hàng trăm lần từ chối đối với các đề nghị IPO trong nhiều năm là khi một trong những giám đốc mới tuyển dụng của anh, Chuck Robinson, một cựu quan chức chính phủ, thông báo rằng anh có thể niêm yết công khai, nhận được nguồn vốn lâu dài mà anh luôn cần, trong khi vẫn giữ được quyền kiểm soát công ty của mình. Anh sẽ làm điều này bằng cách đơn giản là chia cổ phiếu thành hai loại. Loại A và loại B. Loại B của công ty sẽ được đưa ra thị trường, trong khi loại A của công ty sẽ vẫn nằm trong sự kiểm soát của anh và đội ngũ của anh. Vấn đề được giải quyết. Tôi đoán đôi khi kiến thức nhỏ nhất đơn giản là sức mạnh. Tôi đoán những câu trích dẫn và câu nói phiền toái đó thực sự có giá trị cực kỳ. Chúng chỉ đơn giản là trong mắt người nhìn không phải ý định chơi chữ, tất nhiên.

  

# 9: “Sản phẩm của tôi phải tự nói lên tất cả, nếu không thì thôi. Cuối cùng, chỉ có chất lượng mới là điều quan trọng. Tôi không thể tưởng tượng rằng bất kỳ chiến dịch quảng cáo nào có thể khiến tôi thay đổi suy nghĩ.”– Phil Knight

     Dù Phil có những niềm tin và trực giác cá nhân mạnh mẽ như bất kỳ nhà lãnh đạo nào, ông luôn sẵn sàng lắng nghe các đồng nghiệp tin cậy mà ông đã tuyển dụng để xung quanh mình. Nếu họ muốn làm điều gì đó, ông sẽ cho họ biết cảm xúc của mình, nhưng cuối cùng họ sẽ luôn nhận được sự ủng hộ 1000% từ ông. Nhưng đến hôm nay, khi nói đến các sản phẩm của Nike, ông cảm thấy rằng; đúng, việc quảng cáo của người nổi tiếng và tiếp thị là quan trọng. Nhưng trên tất cả, kỹ thuật trong thiết kế chất lượng của các sản phẩm của ông mới là điều quan trọng hơn để chinh phục người tiêu dùng và giữ chân họ. Đây là cơ sở của kim tự tháp trong suy nghĩ của ông. Vì vậy, ông cảm thấy không thích khi phải làm việc với các công ty quảng cáo và các nhà tiếp thị cho các sản phẩm mới và các dòng sản phẩm mới. Ông cảm thấy họ sẽ tập trung quá nhiều vào các khẩu hiệu mới và thay đổi ý kiến của ông bằng những quảng cáo vô nghĩa, làm mờ nhận thức của người tiêu dùng về sản phẩm của Nike. Điều đó giống như chơi với lửa và làm tăng rủi ro hơn là giảm bớt nó. Điều quan trọng chỉ là thiết kế và chất lượng.

 

     Mặc dù tôi đã là một người yêu thích thương hiệu và chuyên ngành tiếp thị chiến lược cả đời, khi đọc quan điểm của ông, tôi không thể không thấy mình đồng ý với ông Knight. Một bài học nữa được rút ra. Tôi tin rằng giống như Apple và nhiều nhà đổi mới sáng tạo về thiết kế khác, triết lý của ông không chỉ giành được sự tôn trọng của những người mua trung thành suốt đời của các dòng sản phẩm Nike, mà còn giúp Nike đạt được một kỳ vọng và danh tiếng, mà nó được xác định là một “lối sống”. Thành tựu tối thượng trong tiếp thị thương hiệu theo ý kiến của tôi; là khi sản phẩm bạn tạo ra trở thành đồng nghĩa với tên thương hiệu của bạn. Ví dụ, không còn là “bạn có thể đưa cho tôi một cái khăn giấy không?”, mà là “bạn có thể đưa cho tôi một cái ‘Kleenex’ không?”. Không còn là “máy hút bụi ở đâu?”, mà là “máy ‘hoover’ ở đâu?”. Không còn là “bạn có tập võ tổng hợp không?”, mà là “bạn có tập UFC không?”. Không còn là “bạn có một ít nhỏ mắt không?”, mà là “bạn có ‘clear eyes’ không?”. Tôi nghĩ bạn đã hiểu ý tôi…

     Điều tích cực quan trọng nhất về triết lý thiết kế chất lượng này, mà luôn vượt trội hơn tiếp thị, là qua nhiều năm, nó đã thu hút những “chó giày” mới, hay những nhà đổi mới giày, những người đã yêu cầu gặp ông Knight để trình bày ý tưởng giày đột phá mới của họ. Đặc biệt là một nhà khoa học với một “ý tưởng điên rồ” là tiêm bong bóng khí vào đế giày để tăng cường sự thoải mái và hiệu suất thể thao. Ngay cả người sáng tạo gốc Bowerman cũng ghét ý tưởng này. Nó sẽ không bao giờ thành công! Sự thật là nó đã làm Bowerman cảm thấy khó chịu, điều đó với Phil là một dấu hiệu tuyệt vời. Phil đã thử đi giày ngay tại buổi trình bày và chạy vài dặm khi mọi người theo dõi, ông chấp nhận lời đề nghị và tuyển dụng kỹ sư trẻ toàn thời gian để cải thiện thiết kế mà ông cảm thấy cần thiết.

 

#10: “Nghiên cứu về bản ngã là để quên đi bản ngã – Sự hợp nhất.”– Dōgen Zenji  

     Giống như nhiều câu trích dẫn “sâu sắc” đã được đề cập trong bài viết này, đây cũng là một câu mà Phil đã vật lộn để hiểu cho đến những năm cuối đời. Giống như bất kỳ vận động viên và những nhà tiên phong đam mê nào, Phil rất khắt khe với bản thân. Nhưng quan trọng hơn, ông rất khao khát sự phát triển và mở rộng của đứa con thứ ba Nike, nên thường tự hỏi với cảm giác tội lỗi liệu mình có dành đủ thời gian cho hai người con trai còn lại của mình không. Gia đình là tất cả và tôi tin rằng Phil hiểu điều này sâu sắc, nhưng ông liên tục cố gắng làm hài lòng cả hai thế giới. Ông thường tự đánh giá hiệu suất cá nhân của mình như một người cha.

     Trong số hai người con trai của mình, ông tự hào vì đã dành thời gian để đọc sách cho chúng mỗi tối trước khi đi ngủ, luôn thay thế tên của chúng bằng tên của các nhân vật chính trong câu chuyện. Một người con dường như hoàn toàn ủng hộ ông trong khi con trai còn lại thường đóng vai trò của kẻ nổi loạn, đổ lỗi cho ông về mọi thứ và nhắc nhở ông rằng ông không phải là một người cha tuyệt vời. Cuối cùng, giống như tất cả thanh thiếu niên, họ đã vượt qua giai đoạn này và người nổi loạn đã trở thành một người đàn ông trẻ tuổi tuyệt vời, người đã thành lập một trại trẻ mồ côi ở El Salvador mà anh ấy dành cả đời mình cho, gọi là Mi Casa, Su Casa. Xây dựng nhà cho những người cần giúp đỡ và trả ơn cho cộng đồng địa phương. Thật tiếc là trong một lần lặn sâu, điều gì đó đã xảy ra không may khiến Phil mất một trong hai người con trai của mình. Trong những cú sốc cảm xúc qua nhiều thập kỷ, không gì ảnh hưởng đến Phil và vợ ông hơn việc không thể cống hiến nhiều hơn so với sự mất mát của con trai. Mặc dù Phil luôn hào phóng và là người cho đi, tôi cảm thấy ông đã học được rằng kỹ năng quan trọng nhất mà chúng ta nên rèn luyện, chỉ sau tình yêu—là lòng biết ơn. Và không ai dạy ông điều đó nhiều hơn con trai của ông, người đã cống hiến cả đời mình cho việc đó. Phil vẫn ngồi trong hội đồng quản trị của Nike đến ngày nay nhưng ông và vợ, Penny, liên tục quyên góp 100 triệu đô la mỗi năm. Và sẽ trao tặng toàn bộ tài sản của họ khi Penny và ông qua đời. Để nêu ra chỉ một vài ví dụ trong số hàng chục ví dụ về việc cống hiến mà Penny và Phil đã thực hiện gần đây:

     Họ đã xây dựng cơ sở bóng rổ mới lấp lánh tại Đại học Oregon. Sân vận động Mathew Knight. Với logo ở giữa sân hình dạng cổng torii và chữ khắc: “From the profane to the sacred.””Từ tục tĩu đến thiêng liêng.”

    Phil và Penny cũng vừa hoàn thành một cơ sở thể thao mới tại Đại học Oregon để tôn vinh cả hai mẹ của họ, Dota và Lota. Trên một tấm biển bên cạnh lối vào sẽ có một bảng khắc chữ: “Vì mẹ là huấn luyện viên đầu tiên của chúng ta.”

     Trong những trang cuối cùng của hồi ký của mình, lời khuyên cá nhân của Phil mà tôi cảm thấy ấn tượng nhất là ông có, và sẽ tiếp tục có, hàng nghìn sự hối tiếc mà ông ước mình có thể quay lại thời gian và sửa chữa. Nhưng ông cảm thấy rất quan trọng khi viết tất cả những thăng trầm này với hy vọng rằng một người đàn ông hay phụ nữ nào đó đang trải qua những thử thách tương tự sẽ cảm thấy được an ủi hoặc được truyền cảm hứng. Ông khuyên giới trẻ nên tạm dừng và suy nghĩ thật kỹ về cách họ muốn dành thời gian trong bốn mươi năm tới và với ai. Ông khuyên các nam nữ trong độ tuổi hai mươi không nên chấp nhận một công việc, một nghề nghiệp, hay thậm chí là một sự nghiệp. Hãy tìm một sứ mệnh. Ngay cả khi bạn chưa biết rõ điều đó có nghĩa là gì, hãy tìm kiếm nó. Bởi vì nếu bạn theo đuổi sứ mệnh của mình, sự mệt mỏi sẽ dễ chịu hơn nhiều, những thất vọng sẽ trở thành nhiên liệu, và những khoảnh khắc thăng hoa sẽ không giống như bất kỳ điều gì bạn đã từng cảm nhận hoặc nhận được từ một công việc 9-5. Ông cũng chân thành nói rằng: “Tôi muốn cảnh báo những người giỏi nhất, những người đổi mới, những kẻ nổi loạn, rằng họ sẽ luôn có một cái bia trên lưng. Càng giỏi, cái bia càng lớn. Đó không phải là ý kiến của một người; đó là quy luật của tự nhiên.”

     Ông cũng lưu ý rằng Mỹ không phải là Giấc mơ Mỹ về doanh nghiệp nhỏ mà mọi người nghĩ. Mỹ đang trở nên ít khởi nghiệp hơn, không nhiều hơn. Và nó luôn như vậy. Doanh nghiệp tự do luôn khiến những kẻ thích ngăn cản người khác khỏi đam mê của họ và nói không, xin lỗi không, cảm thấy khó chịu. Nhưng để tồn tại bất chấp mọi thứ. Đừng dừng lại. Đừng bao giờ dừng lại. Chạy nhanh gấp đôi.